راه‌هایی برای رهایی از لک‌های پوست در دوران بارداری

 از آنجایی که بیشتر اوقات شروع و واضح شدن این لکه‌ها در دوران بارداری است به همین نام یعنی لک‌های دوران بارداری معروف است. این لک‌ها در برجستگی‌های صورت، از جمله روی پل بینی و گونه‌ها و پیشانی زیاد دیده می‌شوند. از نظر اندازه این لک‌ها به شکل و اندازه یک اثر انگشت تا لک‌های بزرگ و وسیع‌تر دیده می‌شوند البته از این لک‌ها در نقاط دیگر هم دیده می‌شوند اما به خاطر بحث ظاهر، بیشتر مراجعان جهت درمان نواحی قابل رویت یعنی صورت به پزشک مراجعه می‌کنند.

ملاسما با کک‌ومک تفاوت دارد اگرچه علت اصلی هر دو نور و اشعه آفتاب است اما تفاوتی که دارد افزایش رنگدانه‌ای در کک‌ومک وجود دارد که نسبت به ملاسما در سطح پوست و نقاط سطحی‌تر به چشم می‌آید و به عوامل بارداری ارتباطی ندارد و بیشتر افرادی که پوست‌های سفید، موهای بور و چشم روشن دارند بیشتر مستعد کک‌ومک هستند.

در اثر تابش نور خورشید بویژه ماوراءبنفش، سلول‌های رنگدانه‌ساز برای افزایش تولید رنگدانه و توزیع آن بین سلو‌ها دچار تحریک می‌شوند.

هورمون‌ها در کنار اشعه آفتاب مهم‌ترین علل تشدید لک‌های بارداری یا ملاسما در زنان است اما در بارداری هورمون‌های هیپوفیز افزایش ترشح دارند، یکی از این هورمون‌ها MSH نام دارد که سلول‌های هدف رنگدانه‌ساز را به پرکاری و فعالیت وامی‌دارد به همین دلیل است که زمان بارداری تمام ضایعات رنگی که داریم در بدن پررنگ‌تر به چشم می‌خورد. اصولا پوست زنان باردار به خاطر همین افزایش هورمون‌ها یک تا دو درجه تیره‌تر می‌شود که به این مساله ماسک حاملگی اتلاق می‌شود.

راه‌های پیشگیری مهم از ملاسما پرهیز از آفتاب است و توصیه می‌شود که از کودکی شروع شود چون 80 درصد آفتاب که در طول عمرمان به ما می‌خورد در سنین زیر 18 سالگی است و مراقبت از پوست در دوران کودکی و نوجوانی بیشتر توصیه می‌شود. البته مصرف قرص‌های هورمونی قبل و یا بعد از بارداری به عنوان مثال مصرف قرص‌های ضد کیست تخمدان که هورمونی است نیز می‌تواند یکی از علل بروز لک‌های دوران بارداری به شمار آید و یا عاملی برای تشدید این لک‌هاست.

در این میان مجموعه داروهای مالیدنی به پوست از خانواده هیدروکینون که داخل پوست نفوذ کرده و موجب متوقف شدن پروسه رنگدانه‌سازی می‌شوند مهم‌ترین اقدام درمانی است. این ماده (هیدروکینون)‌ با یک آنزیم رقابت می‌کند که این آنزیم ماده پیش‌ساز رنگدانه پوست را به رنگدانه نهایی تبدیل می‌کند. با تجویز هیدروکینون این تبدیل پیش‌ساز رنگدانه به دلیل نبود آنزیم و جایگزینی آن با هیدروکنیون، صورت نمی‌گیرد و دیگر رنگدانه تشکیل نشده و بدین صورت درمان محقق می‌شود. اما برخی پوست‌های حساس به ماده هیدروکینون حساس بوده التهاب پیدا می‌کند یا دچار قرمزی و خارش می‌شود از طرف دیگر در دوران بارداری و شیردهی نیز این درمان یعنی با هیدروکینون و پمادهای حاوی آن غیرمجاز است. در اینجا پزشک مجبور است از داروهای ضعیف‌تری استفاده کند که کم‌عارضه‌تر است. در گذشته یک محدودیت در درمان ملاسما با لیزر وجود داشت چون که لیزرهای قدیمی می‌توانست لکه‌های دوران بارداری و لک‌های آفتاب‌سوختگی را تشدید کند اما دستگاه‌های جدید با مکانیسم خود از جمله تاباندن قطعه قطعه اشعه با ابزارهای نوین موجب می‌شود تا لیزرهای کیوسوئیچ فراکشنال (Qswith feractional)‌ موسوم به 3mdya نتایج خوب و اثربخشی داشته است در کره، کانادا و ایران در یکی از کلینیک‌های غرب تهران وجود این دستگاه شرایط خوبی برای درمان لک‌های بارداری و آفتاب‌سوختگی ایجاد کرده است.

در بارداری‌های دوم و سوم احتمال بروز لک‌های بارداری بیشتر است به دلیل این‌که اختلالات هورمونی از بارداری اول آغاز شده و اثرات لک‌‌زای خود را در بارداری‌های دوم و سوم نشان می‌دهد. بین مردم این‌طور تصور است که این لک‌ها به کارکرد کبد یا اختلال در عملکرد سیستم گوارشی یا دیگر نقاط بدن مربوط است اما باید گفت که نه تنها به نارسایی‌های داخلی بدن مربوط نیست بلکه حتی لک‌های ملاسما به مواد غذایی مصرفی از جمله خوردن مغز کله و پاچه یا مصرف آب لیمو با ماست و انواع غذاها مربوط نمی‌شود.

دکتر سیدمسعود داودی
 متخصص پوست و مو
و استادیار دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله